Overstroming

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Overstroming van 1997 in Alicante (Spanje)

Watersnoodramp van 1953. Doordat bij zware noordwesterstorm de zeedijken doorbraken vielen er in Nederland 1836 slachtoffers

Een overstroming is een gebeurtenis waarbij een aanzienlijke hoeveelheid water uit een zee, rivier of meer plaatsen bereikt die normaal gesproken niet onder water staan. Indien dit ernstige vormen aanneemt spreekt men door de verwoestende uitwerking ook wel van een watersnood of ramp.

[bewerk] Oorzaken

In Nederland en omliggende landen worden overstromingen vooral veroorzaakt door de Noordzee, die door storm wordt opgestuwd, waardoor dijken kunnen doorbreken. Combinatie met een springtij en/of hoge waterstanden in de benedenloop van de grote rivieren kan dit effect nog versterken. Bij de laatste grote stormvloed, de Watersnood van 1953, had de combinatie van een langdurige zware noordwesterstorm en een springvloed catastrofale gevolgen. Het overstromingsrisico kan worden vast gesteld met behulp van modellen.

Maar ook langs de rivieren zijn regelmatig dijken doorgebroken. Extreme regenval in de bovenstroomse gebieden of veel smeltwater uit de Alpen kan leiden tot wateroverlast. In tegenstelling tot een overstroming door zeewater loopt het rivierwater in hoger gelegen gebieden na verloop van tijd vanzelf weer weg, maar kan ondertussen voor veel schade en overlast zorgen. In lagergelegen gebieden moet water uit laaggelegen polders worden weggepompt.

Ook door hevige regenval in bergachtige gebieden kunnen ernstige overstromingen optreden in lager gelegen dalen. Onder sommige omstandigheden kan ook het snel smelten van sneeuw op bergen leiden tot overstromingen.

In tropische landen kunnen overstromingen ontstaan door enorme regenval tijdens de Moesson. In bijvoorbeeld Bangladesh zijn hierdoor verschillende rampen geweest (onder andere in 1989 en in 2004). Zeebevingen kunnen leiden tot tsunami's, vloedgolven die grote schade aanrichten zodra zij een kust raken. En in 2006 kreeg Oost-Java te maken met een modderstroom van extreme omvang. Hierbij begon de modder uit de grond te stromen na een boring.

[bewerk] Nederland

[bewerk] Vanuit zee

In Nederland hebben sinds de Middeleeuwen vele watersnoden vanuit zee plaatsgevonden. Velen kregen de naam van de heilige wiens dag het die dag was. Vandaar dat ook meerdere vloeden dezelfde naam hebben meegekregen. Een selectie van de vele stormvloeden die hebben plaatsgevonden geeft de volgende stormvloeden:

[bewerk] Vanuit de grote rivieren

Overstroming van 1855 in Gelderland

Langs de grote rivieren braken ook vele malen dijken door. Tussen 1750 en 1800 alleen al 152 keer. Na de oprichting van het 'Bureau voor den waterstaat' (het huidige Rijkswaterstaat) in 1798 nam die frequentie snel af. Sinds het einde van de achttiende eeuw hadden de grote rivieren acht keer te maken met hoge waterstanden. Zes keer leidde dat tot grote dijkdoorbraken en overstromingen. Dijkdoorbraken in het rivierengebied na 1780:

[bewerk] Wateroverlast in recente tijden

In 1993 zorgde hoogwater op verschillende plaatsen langs de grote rivieren - hoewel er geen dijken doorbraken - voor veel overlast. In 1995 volgde weer een hoogwatergolf. Dit was de hoogste sinds 1926. Omdat getwijfeld werd aan de stabiliteit van de dijken, werden in januari 1995 in één week tijd circa 250.000 mensen geëvacueerd, en ook de complete veestapels van de boeren in het gebied. Toen na enige dagen het water daalde en er geen dijken bezweken waren kon men weer terugkeren. Voor meer informatie zie het artikel Evacuatie van het Rivierenland.

[bewerk] Kadebreuken

• Kadebreuk Tuindorp Oostzaan 1960
• Kadebreuk Wilnis 2003

[bewerk] Wateroverlast door regen

Ook hevige regenval heeft sinds eind 20e eeuw diverse malen voor wateroverlast gezorgd.

[bewerk] Nederlandse commissies

De Nederlandse regering heeft diverse malen onafhankelijke commissies ingesteld om zich te buigen over de bescherming van Nederland tegen overstromingen. Op 18 februari 1953 werd de Deltacommissie ingesteld door toenmalig minister van Verkeer en Waterstaat Jacob Algera. Deze commissie van deskundigen, met als voorzitter de directeur-generaal van Rijkswaterstaat A.G. Maris, moest adviseren welke maatregelen noodzakelijk waren om een volgende watersnood te voorkomen. Het eindrapport werd eind 1960 gepubliceerd. In de jaren zeventig was er de Commissie Rivierdijken onder voorzitterschap van mr. C.J.G. Becht. In de jaren negentig waren er de Commissies Boertien I en Boertien II en vlak voor de eeuwwisseling de Commissie Waterbeheer 21ste Eeuw onder voorzitterschap van Frans Tielrooij. Deze kwam in 2000 met haar advies, wat grotendeels overgenomen is in het kabinetsstandpunt Anders omgaan met water. Afspraken over de uitvoering zijn in 2003 vastgelegd in het Nationaal Bestuursakkoord Water. In 2004 werd water bovendien opgenomen als ordenend principe in de Nota Ruimte. In september 2007 werd de Deltacommissie nieuwe stijl ingesteld door staatssecretaris Tineke Huizinga van Verkeer en Waterstaat. Deze commissie moet in 2008 advies uitbrengen over hoe Nederland, met name kust en achterland, tot het jaar 2200 beschermd moet worden tegen de gevolgen van klimaatverandering. Voorzitter is Cees Veerman.

[bewerk] Expertise Netwerk Waterkeren (ENW)

Het Expertise Netwerk Waterkeren is in Nederland het platform van deskundigen op het gebied van beveiliging tegen overstromingen. Het ENW richt haar speciale aandacht op de benodigde kennisontwikkeling om Nederland in dit opzicht op langere termijn veilig en bewoonbaar te houden.

[bewerk] Experimenteren met dijken

Om dijkdoorbraken beter te begrijpen worden nu expres dijken doorgebroken. Dit gebeurt op de IJkdijk, een laboratorium waarin dijken worden gebouwd en vernield. Sensorsystemen leggen het hele proces vast. Het onderzoek naar de sensorsystemen zelf vormt de basis voor de ontwikkeling van een waarschuwingssysteem voor dijkfalen.

[bewerk] België

Een aantal reeds bij Nederland genoemde overstromingen hadden ook effect in de Zuidelijke Nederlanden. Dit was vooral het geval wanneer de watersnood vertrekt vanuit de Noordzee, zoals o.m. het geval was voor de:

• Stormvloed van 1377
• Sint-Elisabethsvloed (1404)
• Sint-Felixvloed (1530)
• Allerheiligenvloed (1570)
• Stormvloed van 1703.

Daarnaast kunnen ook vermeld worden:

• 1808 - Een springvloed op 14 januari vanuit de Westerschelde veroorzaakt in Vlaanderen grote overstromingen en tientallen slachtoffers.
• 1925-1926 - Rond de jaarwisseling overstromen grote gedeelten van de Maasvallei, veroorzaakt door het smelten van overvloedige sneeuw en hevige regen.
• 1952 - 6 arbeiders verliezen het leven in Jalhay in de Hoge Venen wanneer ze worden meegesleurd bij een plotse overstroming van de Soor.
• Watersnood van 1953 - De noordwesterstorm van 31 januari op 1 februari veroorzaakt ook aan de Vlaamse kust en in het Waasland dijkbreuken, overstromingen en dodelijke slachtoffers.
• 1956 - In de streek van Verviers vallen verschillende doden bij overstromingen ten gevolge van hevig onweer.
• 1976 - Hevige storm gecombineerd met hoogtij veroorzaakt dijkbreuken in Ruisbroek met veel overstromingen in de provincie Antwerpen tot gevolg. Na deze overstromingsramp werd in Vlaanderen het Sigmaplan opgesteld, dat het Zeescheldebekken moet beveiligen tegen stormvloeden vanuit de Noordzee.
• 1980 - Bij grote overstromingen in juli moet een tijdlang in Hoog België het scheepvaartverkeer op de Maas worden stilgelegd.
• 1987 - In Gerpinnes en Châtelet vallen drie doden bij de overstroming van de Bieme, ten gevolge van hevige onweders.
• 1993 en 1995 - Opnieuw grote overstromingen in de Maasvallei.
• 1998 - Overstroming in de Demervallei

[bewerk] Duitsland

Ook de Duitse Noordzeekust heeft sinds de Middeleeuwen veel last van overstromingen en landverlies gehad. Ook hier zorgen rivieren die buiten hun oevers treden voor wateroverlast. Enkele recente overstromingen:

• 1962 - Overstroming van de Elbe in Hamburg, daarbij vielen honderden slachtoffers. In Delfzijl was er gelijktijdig een middelbare stormvloed.
• 1993 - Overstroming van de Rijn en zijrivieren, met een bijna ongekend waterpeil, die een totaal geschatte schade van 400 tot 500 miljoen euro heeft aangericht.
• 1997 - Overstroming van de Oder
• 2002 - Overstroming van de Elbe en zijrivieren
• 2006 - Overstroming van de Elbe en zijrivieren

[bewerk] Groot-Brittannië

• 1953 - Stormvloed Groot-Brittannië
• 2007 - Wateroverlast Groot-Brittannië 2007

[bewerk] Hongarije

• 2006 - Overstroming van de Donau en zijrivieren waardoor het openbare leven in de hoofdstad Boedapest vrijwel onmogelijk is.

[bewerk] India

Door hevige regenval veroorzaakte in augustus 2007 grote overstromingen in Azië. Het aantal doden nadert de 1100 in India. Tot nu toe zijn er 120 personen in Bangladesh omgekomen en 84 in Nepal.

Overstroming Jakarta 2002

[bewerk] Indonesië

• 1996 - In 1996 staan grote delen van de hoofdstad Jakarta onder water.
• 2002 - In februari 2002 staan grote delen van de hoofdstad Jakarta onder water.
• 2007 - In februari 2007 staan grote delen van de hoofdstad Jakarta onder water, waardoor 200.000 mensen dakloos worden en 47 mensen om het leven kwamen, de meesten doordat ze verdronken of geëlektrocuteerd werden.

[bewerk] Verenigde Staten

• 2005 - Door orkaan Katrina breken dijken en overstroomt New Orleans.

[bewerk] Suriname

• 2006 - Begin mei werd het binnenland van Suriname getroffen door zware overstromingen vanuit de Boven-Suriname, Tapanahony, Lawa en Boven-Marowijne rivieren.

[bewerk] Bronnen

• Rudie van Meurs, 1996 (2e, geactualiseerde en aangepaste druk 2002), Hoog water. De macht van de boerenpebublieken in het rivierengebied. ISBN 90-5546-025-7 / 2de druk ISBN 90-254-1683-7
• Kees Slager, 1992 (met aangevulde herdruk 2003), Over de watersnood 1 februari 1953, een reconstructie van gebeurtenissen en beslissingen door diverse instanties, ISBN 9045008157

[bewerk] Externe links

[bewerk] Overstromingen

• Deltawerken Online, over watersnood van 1953 en eerdere overstromingen
• Nederlandsche watervloeden, gedigitaliseerd boek door Simon Abbes Gabbema.
• Lijst van verdronken dorpen en steden in Zeeland en West-Brabant
• Overzicht overstromingen in België

[bewerk] Beleid op het gebied van overstromingen

• Dik Roth, Jeroen Warmer, Madelinde Winnubst, 2006, Waterkennis, beleid en politiek rond noodoverloopgebieden. Een noodverband tegen hoogwater
• Expertise Netwerk Waterkeren (ENW)
• Taskforce Management Overstromingen (TMO): hoe Nederland zich organisatorisch voorbereidt op een overstroming
• Project Safecoast: kennisuitwisseling op het gebied van overstromingen tussen 5 Noordzee kustbeheerders

Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Floods van Wikimedia Commons.